Utafiti
Utafiti ni msingi mkuu wa uandishi wa kazi ya kibunilizi, ambapo mtunzi anapaswa kufanya utafiti kabla ya kuandika kazi & wakati wa uandishi wa kazi yake. Msomaji wa kazi yoyote ya fasihi huvutwa na hadithi ambayo mtunzi wake ameonesha umakini katika vipengele mbalimbali ndani ya bunilizi yake. Kwa uzoefu wa kuhariri kazi mbalimbali za waandishi wa fasihi tutakubainishia baadhi ya maeneo makuu ambayo mtunzi anapaswa kuyafanyia kazi kama ifuatavyo.
1. Utafiti wa mandhari
Mtunzi wa kazi ya fasihi ni lazima afanye utafiti kuhusu maeneo anayotaraji wahusika wake watatokea, mathalani kama sehemu kubwa ya hadithi yako itakuwa imegusia mkoa wa Dodoma fanya utafiti kuhusu majina ya barabara, majina ya hoteli, baa, misikiti, makanisa unayotaraji kuyatumia au kuyataja. Kama kazi yako mhusika mkuu atafungwa gerezani kwa muda mrefu au hata mfupi ni muhimu kufanya utafiti kuhusu maisha ya gerezani kuhusiana na jinsi wanavyoamiliana, viongozi wa magereza na majukumu yao, adha wanazokabiliana nazo wafungwa, utaratibu wa kuwaona wafungwa au mahabusu n.k, , hebu twende mbali zaidi kuhusu suala la utafiti wa mandhari kwa kutoa mifano ya uhalisia wa kazi zilizofanyiwa utafiti wa mandhari.
“Stesheni ya Giningi ilikuwa kibanda kidogodogo cha matofali ya saruji, na juu yake kimeezekwa bati lenye rangi nyekundu. Pembeni huku na huku yamesimamishwa makalibu ya duara ya kukusanyia maji ya mvua, na chini yametiwa bulula”
Muhammed S. Abdullah – Kisima cha Giningi
Kazi nyingine ambazo waandishi wake wamefanya utafiti wa kutosha katika suala la mandhari ni kama vile Vipuli vya Figo iliyoandikwa na Profesa Emmanuel Mbogo, Mkimbizi iliyoandikwa na Hussein Tuwa, Mashimo ya Mfalme Sulemani iliyoandikwa na H. R. Haggard na riwaya ya Barua ndefu kama hii iliyotafsiriwa na Profesa C. Maganga.
2. Utafiti wa muda
Hii ni sehemu muhimu sana kufanyiwa utafiti wa kutosha hasa kama mwandishi hana uzoefu wa kutosha na eneo au kitu husika ambacho kimefungamanishwa na muda maalumu. Kwa mfano kama mwandishi hajawahi hata siku moja kupanda ndege kusafiri ndani au nje ya nchi anapaswa kuwa makini pale anapoweka muda maalumu katika eneo hilo laa sivyo atajikuta anazungumza kitu ambacho hakipo kabisa, hebu tuone mfano.
“Bwana Kitwana Kadoda aliwasili uwanja wa ndege wa kimataifa wa Mwalimu Julius Nyerere dakika kumi na tano kabla ya ndege kuruka kuanza safari yake kuelekea Cape Town, akakata tiketi haraka na kuingia kwenye ile ndege kubwa aina ya Boeing”
Mfano wangu
Kwa taratibu za kusafiri uwanja wa ndege huwa ni tofauti na taratibu za usafiri wa magari yaendayo mikoani pale stendi ya mabasi ya Ubungo, dakika kumi na tano kabla ya ndege kuruka si kukata tiketi tu bali hata kuingia ndani ya ndege huwezi kuruhusiwa kutokana na utaratibu.
3. Matumizi ya vitu
Eneo lingine la muhimu kufanyiwa utafiti ni katika matumizi ya vitu mbalimbali kama vile silaha, dawa, sumu n.k kulingana na mwegamo na mtiririko wa bunilizi yako.